van: Parool – 16 juni 2026
De strengere regels van het Europese migratiepact dat vorige week inging, hebben ook gevolgen voor asielzoekers en statushouders die al in Nederland zijn. Critici voorzien dat de rekening van het beleid uiteindelijk belandt bij steden als Amsterdam.
door Madelief van Dongen
Drukte is niks nieuws in het Wereldhuis, een inloophuis voor ongedocumenteerden in de Amsterdamse binnenstad. Het afgelopen jaar schuurde de locatie al tegen de grenzen van haar capaciteit. Medewerkers zagen een forse toename van het aantal mensen dat op straat sliep en dus ook meer mensen die hulp zochten.
Het baart coördinator Pablo Eppelin Ugarte grote zorgen. Met de ingang van het nieuwe Europese migratiepact verwacht hij namelijk nóg meer drukte bij de dagopvang aan de Nieuwe Herengracht. “De gevolgen van deze Europese regels worden zichtbaar op de straten van Amsterdam,” zegt hij.
Detentiecentra
Het nieuwe migratiepact is de grootste hervorming van het Europese asiel- en migratiestelsel in een kwart eeuw. Asielzoekers uit ‘veilige landen’ moeten hun asielverzoek voortaan buiten Europa afwachten, in speciale detentiecentra aan de buitengrenzen. Afgewezen asielzoekers moeten meteen terug naar het land van herkomst. De onbeperkt houdbare verblijfsvergunning wordt afgeschaft en het wordt moeilijker om gezinsleden van vluchtelingen te laten overkomen.
De bedoeling van het EU-pact is dat aanvragen veel sneller zullen worden afgehandeld. Waar asielzoekers bij de IND voorheen een medisch onderzoek, rusttijd en direct een advocaat kregen, is dat nu niet meer verplicht. Critici wijzen op het gevaar van onzorgvuldige procedures en de gevolgen die dat kan hebben – vooral op straat en bij lokale voorzieningen zoals nachtopvangen of inloophuizen in Amsterdam.
De snelheid in de afhandeling kan leiden tot fouten en meer onterechte afwijzingen, vermoedt Myrthe Wijnkoop, migratie- en asielexpert bij Vluchtelingenwerk. “De verwachting is dat er meer mensen zonder recht op opvang komen, die niet terug kunnen naar hun land van herkomst en op straat belanden.”
Strengere controle
Eppelin Ugarte van het Wereldhuis zag de laatste jaren al een stijging van het aantal ‘Dublinclaimanten’ in Amsterdam. Dat zijn mensen die Europa binnenkwamen via een ander EU-land, bijvoorbeeld Griekenland of Hongarije, en vervolgens naar Nederland doorreisden. Volgens de Dublinregels moesten zij binnen achttien maanden worden teruggestuurd. Als iemand na die tijd niet was overgedragen, kon een vluchteling alsnog ergens anders asiel aanvragen, bijvoorbeeld in Nederland.
Onder het nieuwe pact zal strenger worden gecontroleerd: asielzoekers kunnen tot drie jaar later alsnog worden teruggestuurd. Eppelin Ugarte denkt dat mensen daardoor langer en vaker onder de radar zullen blijven – bijvoorbeeld queer mensen die niet veilig zijn in een land als Hongarije. “We zien nu vaak dat mensen anderhalf jaar onderduiken in Amsterdam, tot hun Dublinclaim vervalt. Deze groep belandt regelmatig op straat en heeft geen recht op opvang. Ze zijn kwetsbaar en onder het nieuwe pact wordt die periode twee keer zo lang.”
Het pact heeft niet alleen gevolgen voor toekomstige vluchtelingen. Sterker, asielzoekers die al in Amsterdam zijn, trekken aan het kortste eind: nieuwe gevallen gaan voor en de oudere aanvragen – 54.000 in totaal – belanden onder op de stapel. Asielminister Bart van den Brink (CDA) en de IND stellen dat de wachtlijst pas over drie jaar is weggewerkt.
Inburgeringstrajecten
In Amsterdam wonen veel asielzoekers jarenlang in de noodopvang die eigenlijk bedoeld is voor een aantal maanden. Daar hebben ze te maken met schrale woonomstandigheden en een uitputtende verveling. Eerder schreef Het Parool over hoe het lange wachten leidt tot incidenten, suïcidale gedachten en zelfmoordpogingen – die soms daadwerkelijk lukken.
Bovendien krijgen vluchtelingen vanaf vorige week geen verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd meer, ook als ze de afgelopen jaren hebben ingezet op inburgeringstrajecten en taallessen. “Dat werkt de integratie tegen,” stelt Maartje Terpstra, asieladvocaat in Amsterdam. “Ze kunnen geen hypotheek krijgen, geen arbeidscontract voor onbepaalde tijd. Dat werkt enorm demotiverend en heeft een mentale weerslag.”
De gevolgen van lange wachttijden in de asielketen bleken ook deze maand, toen winkeliers en beveiligers in Amsterdam alarm sloegen over steeds meer en steeds gewelddadiger dieven. De daders, vaak jonge asielzoekers uit voornamelijk Syrië, dreigen, intimideren, vernielen en vallen soms aan met wapens, berichtte Het Parool.
Wijnkoop (Vluchtelingenwerk) vreest in de toekomst meer van zulke vraagstukken in de stad. “Het gaat om jonge alleenstaande vluchtelingen, door steeds strengere regels vaak zonder perspectief op een verblijfsstatus. Ze moeten jarenlang wachten, kunnen niet naar school en ook niet terug naar hun land van herkomst. Als stad moet je gaan nadenken: wat zijn werkbare oplossingen voor hen en de andere inwoners?”
– – –
= = =