De gemeenteraad vindt dat Amsterdam de strafbaarstelling van illegaliteit niet moet handhaven. Het plan kwam van raadslid Milka Yemane, die zelf ongedocumenteerd opgroeide.
door Tim van der Pal – Trouw – 20 februari 2026
Voor de laatste maal vergadert de huidige gemeenteraad van Amsterdam donderdagavond met elkaar. Tussen bedankjes en knuffels door werpen raadsleden op de valreep nog één keer een denkbeeldige muur op tegen wetten uit Den Haag. Strafbaarstelling van illegaliteit, daar moet in de hoofdstad niet op worden gehandhaafd, vindt een meerderheid van de gemeenteraad.
Aan het woord is Milka Yemane, raadslid voor GroenLinks. “We noemen deze mensen illegaal en strafbaar. Met deze woorden wordt geprobeerd te rechtvaardigen dat je een groep mensen wegzet als crimineel. Maar het zijn mensen op zoek naar een veiliger en beter leven”, zegt ze achter het spreekgestoelte. “Lieve Amsterdammers, ik wil dat jullie weten dat als de wetten worden aangenomen, wij er nog steeds voor jullie zijn”, zegt ze even later. En: “Den Haag, waar ben je mee bezig?”
Aankomende dinsdag spreekt de Eerste Kamer in Den Haag over de nieuwe asielwetten en het plan om het strafbaar te maken om zonder geldige papieren in Nederland te verblijven. Op dit moment leven tussen de 23.000 en 58.000 mensen onder de radar en buiten de officiële systemen om, zo schat kennisinstituut WODC. Veel van hen wonen in Amsterdam, weet de gemeente, waarschijnlijk ergens tussen de 15.000 en 30.000.
Met heldere stem richt Yemane zich tot de Eerste Kamerleden die dinsdag over het plan spreken. “Ik roep iedereen op: denk voor je gaat slapen na over het land waarin je wakker wil worden.” Daarna valt Yemane even stil. “Dit raakt mij echt”, zegt ze terwijl ze de volle raadszaal inkijkt.
‘Nu denk ik er niet zoveel meer over na’
Ze hing het niet eerder aan de grote klok, omdat Yemane vreesde in het vervolg nog enkel met het onderwerp ‘ongedocumenteerd’ geassocieerd te worden, maar zelf leefde Yemane ook lange tijd in Nederland zonder papieren. Ze vluchtte als vierjarige met haar moeder, broertjes en zusje uit Eritrea, groeide op in Assen en moest als tiener ‘dromen van een sofinummer’, zoals ze het zelf noemt. “Nu denk ik er niet zo heel veel meer over na, alleen tijdens mijn werk de laatste tijd.”
Aan Trouw vertelt ze over haar jeugd en de vreemde praktijk van ongedocumenteerd zijn. “Ik vond de politie nooit fijn, ook niet als ik ze in de verte zag. Je bent altijd bang dat er iets zal gebeuren.”
“Mijn moeder wilde altijd dat we niks merkten van het ongedocumenteerd zijn. Zonder papieren konden we natuurlijk niet op vakantie, maar elke zomer fixte mijn moeder wel wat. We gingen ergens naar een camping in Nederland. Ze mocht niet werken, maar ze was heel actief”, zegt Yemane. “Ik heb altijd kunnen dansen, gitaarles gehad, gesport. En ze wilde dat we ons konden focussen op school – dat was belangrijk.”
Maar vaak genoeg ondervond ze toch de gevolgen van de situatie. “Op de middelbare school gingen al mijn vriendinnen een keer bollen pellen voor een zakcentje. Ik wilde en dacht dat het wel zou gaan. Maar toen kwam toch de vraag: wat is je sofinummer”, zegt Yemane en ze glimlacht erbij. “Ik denk dat toen die gedachte is begonnen. Dat als ik dat nummer zou hebben, de hele wereld open zou gaan.”
Achteraf weet ze dat in de jaren uitzetting soms dreigde, maar haar moeder liet niets merken. “Ik ben nu zelf ook moeder”, zegt Yemane. “En ik zou echt niet weten hoe je dat doet, die onzekerheid en dan maar mooi weer spelen voor je kinderen.”
Na achttien jaar kreeg het gezin in Assen uiteindelijk papieren “Net als heel veel andere ongedocumenteerden bleken we uiteindelijk toch recht op verblijf te hebben”, zegt Yemane.
Steun voor de plannen
In de gemeenteraad krijgt haar oproep om in Amsterdam de strafbaarstelling niet te handhaven veel bijval. Donderdagavond staat in de raadszaal de een na de ander op om zich solidair te verklaren – ook de fractie van D66, waarvan de Haagse collega’s in het regeerakkoord afspraken de strafbaarstelling door te zetten.
Verantwoordelijk wethouder Rutger Groot Wassink, vanavond afzwaaiend en soms naar woorden zoekend, zegt daarna over de wens om niet te gaan handhaven: “Dat lijkt mij nogal in overeenstemming met Amsterdam en de geest waarin wij altijd hebben te menen te moeten handelen”.
Die geest verschilt misschien van de Haagse, maar formeel heeft Amsterdam niet het recht op zelfstandigheid. “Je kunt als gemeenten niet besluiten een wet niet te handhaven”, verklaart Herman Bröring, hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Maar de praktijk is dat staatsregels wel vaker worden verbogen. Zo houden sommige gemeenten zich niet aan de spreidingswet en doen steden weinig met het geldende boerkaverbod. Broring verwacht geen consequenties als Amsterdam nu ‘andere prioriteiten verkiest in de handhaving dan illegaliteit’. “Het Rijk handhaaft geregeld zijn eigen regels en wetten niet.”
Als de voorlopig laatste vergadering in Amsterdam er echt bijna opzit, stemt een meerderheid van de gemeenteraad in met het plan van Yemane. 33 zijn voor, 9 tegen, waaronder de leden van de lokale VVD en het CDA.
“Het voelt goed om te weten dat hier zoveel bondgenoten zijn”, zegt Yemane nog. “Dat is wel echt een opluchting.”
– – –
www.trouw.nl/binnenland/amsterdam-weigert-ongedocumenteerden-tot-crimineel-te-maken
= = =